Yangilik
64 jamoa formati: yangi tartibning matematik va statistik asoslari
Bobur Toshmatov
Professional bettor
2026-09-09
FIFA prezidenti Janni Infantino tomonidan ilgari surilgan 64 jamoa ishtirokidagi jahon chempionati gʻoyasi futbol jamoatchiligida qizgʻin munozaralarga sabab boʻlmoqda. Taklifning asosiy mazmuni: 2026 yilgi turnirdan soʻng, yaʼni Shimoliy Amerika mezbonligidagi musobaqadan keyin, formatni yanada kengaytirish masalasini chuqur oʻrganish.
Hozirgi vaqtda FIFA 2026 yilgi turnir uchun 48 jamoa formatini tasdiqlagan. Bu formatning oʻzi ham 32 jamoadan 48 taga koʻtarilishi bilan tarixiy oʻzgarish hisoblanadi. Endi esa 64 jamoa varianti jiddiy muhokama mavzusiga aylangan.
Raqamlar tilida gapiradigan boʻlsak, 64 jamoa formati joriy 48 jamoalik tizimdan 33,3 foizga kengroq. 32 jamoalik klassik formatga nisbatan esa bu ikki baravar koʻp jamoa demakdir. FIFAning 211 ta aʼzo assotsiatsiyasi borligini hisobga olsak, 64 jamoa turniri jamoalarning 30,3 foizini qamrab oladi.
Joriy 48 jamoa formati esa FIFA aʼzolarining atigi 22,7 foizini oʻz ichiga oladi. Yaʼni, qolgan 163 ta milliy terma jamoa har toʻrt yilda bir marta boʻlib oʻtadigan asosiy turnirda ishtirok etish imkoniyatidan mahrum.
64 jamoa formatiga oʻtish turnir tuzilmasini tubdan oʻzgartiradi. Quyidagi jadvalda turli formatlarning asosiy koʻrsatkichlari keltirilgan:
| Format | Jamoalar soni | Guruhlar | Guruhdagi jamoalar | Guruh bosqichi oʻyinlari | Pley-off oʻyinlari | Jami oʻyinlar |
|--------|---------------|----------|-------------------|------------------------|-------------------|---------------|
| 2022 | 32 | 8 | 4 | 48 | 16 | 64 |
| 2026 | 48 | 12 | 4 | 72 | 32 | 104 |
| 2026 (muqobil) | 48 | 16 | 3 | 48 | 32 | 80 |
| 64 jamoa | 64 | 16 | 4 | 96 | 32 | 128 |
64 jamoa formati 128 ta oʻyinni nazarda tutadi. Bu 2022 yilgi Qatardagi turnirdan (64 oʻyin) ikki baravar koʻp. 2026 yilgi 48 jamoalik turnirning asosiy variantiga (104 oʻyin) nisbatan esa 24 ta oʻyin koʻpayadi.
Guruh bosqichida har bir jamoa 3 tadan oʻyin oʻtkazadi. 16 ta guruhning har birida 4 jamoa. Guruh gʻoliblari va ikkinchi oʻrin egalari (32 jamoa) pley-off bosqichiga yoʻl oladi. Eng yaxshi uchinchi oʻrin egalari ham qoʻshilishi mumkin, bu esa 48 jamoa pley-offga chiqishini anglatadi. Biroq, 32 jamoalik pley-off sxemasi (1/16 finaldan boshlab) yanada mantiqiy koʻrinadi.
Turnir davomiyligi masalasi ham muhim. 64 jamoa uchun guruh bosqichi 96 oʻyinni tashkil etadi. Har kuni 4 tadan oʻyin oʻtkazilsa, guruh bosqichi 24 kun davom etadi. Pley-off uchun qoʻshimcha 16 kun kerak boʻladi. Jami turnir muddati 40 kundan oshishi mumkin. Bu futbolchilarning klubdagi majburiyatlari bilan jiddiy ziddiyat keltirib chiqaradi.
Statistik nuqtai nazardan, 64 jamoa formati raqobat muvozanatiga qanday taʼsir qilishini tahlil qilish muhim. FIFA reytingining yuqori pogʻonasidagi jamoalar bilan pastki oʻrinlardagi jamoalar oʻrtasidagi farq katta.
Misol uchun, FIFA reytingida birinchi 10 talikka kiradigan jamoalar (Argentina, Fransiya, Ispaniya, Angliya, Braziliya kabi) bilan 100-oʻrindan pastda joylashgan jamoalar oʻrtasidagi oʻyinlarda kuchli jamoalarning gʻalaba qozonish ehtimoli 85-90 foizni tashkil qiladi. Bu raqamlar Elo reyting tizimi asosida hisoblangan.
64 ta jamoa orasida, ehtimol, 15-20 ta jamoa FIFA reytingining 50-oʻrinidan pastda boʻladi. Bu jamoalar guruh bosqichida jiddiy magʻlubiyatlarga uchraydi. Masalan, 2022 yilgi turnirda Kosta-Rika Ispaniyaga 0:7 hisobida yutqazgan edi. Shunga oʻxshash natijalar 64 jamoalik turnirda koʻpayishi mumkin.
Biroq, koeffitsientlar nuqtai nazaridan yana bir jihat bor: guruh bosqichida 4 ta jamoadan 2 tasi yoki 3 tasi pley-offga chiqsa, kuchsiz jamoalar uchun ham guruhdan chiqish imkoniyati ortadi. Matematik hisob-kitoblarga koʻra, 32 jamoalik tizimda har bir jamoa uchun guruhdan chiqish ehtimoli 25 foizni tashkil etadi. 48 jamoalik tizimda (12 guruh, 4 jamoa, 2 tasi chiqadi) bu koʻrsatkich 50 foizga koʻtariladi. 64 jamoalik tizimda esa (16 guruh, 4 jamoa, eng yaxshi uchinchi oʻrinlar bilan 3 tasi chiqadi) ehtimollik 75 foizga yetadi.
Bu raqamlar shuni anglatadiki, har 4 jamoadan 3 tasi guruh bosqichidan keyin ham turnirda davom etadi. Musobaqaning qizgʻinligi saqlanib qoladimi? Bu ochiq savol. Baʼzi jamoalar uchun guruh bosqichidagi bitta gʻalaba pley-offga chiqish uchun yetarli boʻlishi mumkin. Bu esa oʻyin sifatiga salbiy taʼsir koʻrsatishi ehtimoli bor.
64 jamoa formati geografik jihatdan qamrovni sezilarli darajada kengaytiradi. Quyidagi jadvalda qitʼalar boʻyicha jamoalar taqsimotining taxminiy prognozi keltirilgan:
| Qitʼa | 32 jamoa (2022) | 48 jamoa (2026) | 64 jamoa (prognoz) |
|-------|-----------------|-----------------|--------------------|
| UEFA (Yevropa) | 13 | 16 | 21 |
| CAF (Afrika) | 5 | 9 | 12 |
| AFC (Osiyo) | 6 | 8 | 11 |
| CONMEBOL (Janubiy Amerika) | 4 | 6 | 8 |
| CONCACAF (Shimoliy va Markaziy Amerika) | 4 | 6 | 8